Όταν ενεργοποιείται το τραύμα, δεν αντιδράς σαν ενήλικας αλλά σαν την ηλικία που δημιουργήθηκε. Γιατί συμβαίνει αυτό;

Υπάρχουν στιγμές που η αντίδρασή μας δε συνάδει με την ηλικία μας, αλλά ούτε και με αυτό που συμβαίνει.
Ένα μικρό γεγονός προκαλεί έντονο θυμό.
Ένα σχόλιο πονάει περισσότερο απ’ όσο “λογικά” θα έπρεπε.
Μια σύγκρουση μας κάνει να παγώνουμε, να αποσυρόμαστε ή να αντιδράμε υπερβολικά.

Και τότε γεννιέται το ερώτημα:
«Γιατί αντέδρασα έτσι;»

Ο Dr. Gabor Maté δίνει μια απάντηση που φωτίζει αυτές τις στιγμές με απρόσμενη ακρίβεια:

«Όταν ενεργοποιείται το τραύμα, δεν αντιδράς σύμφωνα με την ηλικία σου.
Αντιδράς σύμφωνα με την ηλικία που δημιουργήθηκε το τραύμα.» 

Ποιος είναι ο Gabor Maté

Ο Dr. Gabor Maté είναι Καναδός γιατρός και συγγραφέας, διεθνώς αναγνωρισμένος για το έργο του γύρω από:

• το ψυχικό τραύμα

• τη σύνδεσή του με το σώμα και τη σωματική υγεία

• τον τρόπο που οι παιδικές εμπειρίες διαμορφώνουν τον ενήλικο εαυτό

Η προσέγγισή του ξεχωρίζει γιατί δεν είναι επικριτική.
Δεν μιλά για «λάθη χαρακτήρα», αλλά για μηχανισμούς προσαρμογής που κάποτε ήταν αναγκαίοι.

Τι εννοούμε πραγματικά όταν λέμε «τραύμα»

Στην καθημερινή γλώσσα, η λέξη τραύμα συνδέεται συχνά με ακραία γεγονότα.
Όμως, σύμφωνα με τον Maté, το τραύμα δεν ορίζεται από το τι συνέβη, αλλά από το πώς το βίωσε το νευρικό σύστημα.

Τραύμα μπορεί να είναι:

• να μην ένιωθες ότι σε άκουγαν

• να έπρεπε να καταπιέζεις συναισθήματα για να ανήκεις

• να μεγάλωσες χωρίς συναισθηματική ασφάλεια

• να έμαθες νωρίς να προσαρμόζεσαι για να μη χάσεις τη σύνδεση

Όχι επειδή οι γονείς «έκαναν κάτι λάθος»,
αλλά επειδή κάποιες ανάγκες έμειναν ακάλυπτες.

Γιατί η ηλικία παίζει τόσο καθοριστικό ρόλο

Το παιδικό νευρικό σύστημα δεν έχει τα εργαλεία του ενήλικα.
Αυτό που σήμερα μπορείς να επεξεργαστείς, τότε μπορεί να ήταν υπερβολικό.

Και εκεί, σε εκείνη την ηλικία, δημιουργείται μια αντίδραση.
Όχι συνειδητά.
Σωματικά και συναισθηματικά.

Αυτή η αντίδραση δεν «ωριμάζει» με τον χρόνο.
Μένει αποθηκευμένη — και ενεργοποιείται όταν κάτι στο παρόν μοιάσει με το παρελθόν.

Παραδείγματα που κάνουν τη φράση κατανοητή

Τραύμα στα πρώτα παιδικά χρόνια (4–6 ετών)
Ένα παιδί που έμαθε ότι:

• ο θυμός του δεν είναι αποδεκτός

• πρέπει να είναι «ήσυχο» ή «καλό» για να αγαπηθεί

Ως ενήλικας μπορεί:

• να αποφεύγει τη σύγκρουση

• να καταπιέζει συναισθήματα μέχρι να ξεσπάσει

👉 Όταν αντιδρά, δεν αντιδρά ως ενήλικας.
Αντιδρά ως το παιδί που δεν ένιωθε ασφαλές να εκφραστεί.

Τραύμα στη σχολική ηλικία (7–10 ετών)
Ένα παιδί που:

• συγκρίθηκε

• γελοιοποιήθηκε

• ένιωσε ότι δεν είναι «αρκετό»

Ως ενήλικας μπορεί:

• να πληγώνεται βαθιά από την κριτική

• να αμφισβητεί διαρκώς την αξία του

👉 Εκείνη τη στιγμή, το νευρικό σύστημα βρίσκεται στην ηλικία που γεννήθηκε η ντροπή.

Τραύμα στην εφηβεία
Ένας έφηβος που:

• δεν ένιωσε αποδοχή

• έμαθε να προστατεύεται κρατώντας συναισθηματική απόσταση

Ως ενήλικας μπορεί:

• να δυσκολεύεται με την εγγύτητα

• να αποσύρεται όταν οι σχέσεις βαθαίνουν

👉 Η απόσταση δεν είναι ψυχρότητα.
Είναι παλιός τρόπος προστασίας.

Σοβαρό τραύμα: απώλεια, βία, απειλή ασφάλειας

Υπάρχουν και τραύματα που δεν είναι αθόρυβα.

Ένα παιδί που βίωσε:

• τον θάνατο ενός γονέα ή σημαντικού προσώπου

• σωματική ή συναισθηματική βία

• έντονη αστάθεια και αίσθηση ότι ο κόσμος δεν είναι ασφαλής

εκείνη τη στιγμή δεν μπορούσε να κατανοήσει ή να επεξεργαστεί αυτό που συνέβαινε.
Το νευρικό του σύστημα μπήκε σε λειτουργία επιβίωσης.

Ως ενήλικας, όταν κάτι στο παρόν θυμίσει εκείνη την εμπειρία:

• μπορεί να εμφανιστεί έντονο άγχος ή πανικός

• ανάγκη ελέγχου ή πλήρης απόσυρση

• αίσθηση ανημπόριας ή παγίδευσης

👉 Εκείνη τη στιγμή, δεν αντιδρά ο ενήλικας εαυτός.
Αντιδρά το παιδί της ηλικίας που βίωσε την απώλεια ή τη βία.

Και αυτή η αντίδραση δημιουργήθηκε τότε για έναν λόγο:
για να κρατήσει το παιδί ζωντανό.

Γιατί ενεργοποιείται στο παρόν

Το τραύμα δεν ανήκει στο παρελθόν.
Αποθηκεύεται στο σώμα.

Ένας τόνος φωνής, μια απόρριψη, ένα όριο ή μια σύγκρουση
μπορεί να λειτουργήσουν ως υπενθύμιση — όχι συνειδητή, αλλά νευρολογική.

Το σώμα αντιδρά πρώτο.
Η λογική ακολουθεί.

Όπως τονίζει ο Gabor Maté, αυτές οι αντιδράσεις ήταν κάποτε απαραίτητες.
Ήταν τρόποι προσαρμογής, όχι ελαττώματα.

Αν αναγνώρισες τον εαυτό σου σε κάποιο από αυτά τα παραδείγματα,
δεν σημαίνει ότι κάτι δεν πάει καλά με εσένα.
Σημαίνει ότι κάποτε χρειάστηκε να προστατευτείς.

Κλείνοντας

Ίσως τελικά το ερώτημα δεν είναι
«Γιατί αντιδρώ έτσι;»
αλλά
«Πόσο χρονών είναι το κομμάτι μου που αντιδρά;»

Η κατανόηση δεν αλλάζει το παρελθόν.
Αλλά αλλάζει τον τρόπο που στεκόμαστε στο παρόν.

Και αυτό, από μόνο του, είναι μια βαθιά πράξη φροντίδας.

---

Πηγές

• Gabor Maté – The Myth of Normal

• Gabor Maté – In the Realm of Hungry Ghosts

• Συνεντεύξεις & διαλέξεις του Gabor Maté για trauma & nervous system

• Bessel van der Kolk – The Body Keeps the Score