Πώς έχει αλλάξει το ανθρώπινο σώμα τα τελευταία 100 χρόνια;

Αν συναντούσες έναν άνθρωπο που γεννήθηκε το 1926, πιθανότατα θα παρατηρούσες αρκετές διαφορές. Όχι μόνο στον τρόπο ζωής του, αλλά και στο ίδιο του το σώμα.

Μπορεί να ακούγεται περίεργο, όμως μέσα σε μόλις έναν αιώνα το ανθρώπινο σώμα έχει αλλάξει περισσότερο απ' όσο φανταζόμαστε. Είμαστε ψηλότεροι, ζούμε περισσότερο, έχουμε διαφορετικές διατροφικές συνήθειες και αντιμετωπίζουμε νέες προκλήσεις για την υγεία μας.

Το πιο ενδιαφέρον; Οι περισσότερες από αυτές τις αλλαγές δεν οφείλονται στην εξέλιξη των γονιδίων μας, αλλά στις αλλαγές του περιβάλλοντος, της διατροφής, της ιατρικής και του τρόπου ζωής μας. 

1. Έχουμε γίνει ψηλότεροι

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα των τελευταίων δεκαετιών είναι η αύξηση του μέσου ύψους.

Μια τεράστια διεθνής έρευνα που ανέλυσε δεδομένα από περισσότερα από 18 εκατομμύρια ανθρώπους σε 200 χώρες έδειξε ότι οι άνθρωποι σήμερα είναι σημαντικά ψηλότεροι σε σχέση με εκείνους που γεννήθηκαν στις αρχές του 20ού αιώνα.

Οι επιστήμονες αποδίδουν αυτή την αλλαγή κυρίως:

• Στην καλύτερη διατροφή
• Στη μείωση των λοιμώξεων κατά την παιδική ηλικία
• Στην καλύτερη πρόσβαση σε ιατρική περίθαλψη
• Στη βελτίωση των συνθηκών υγιεινής

Με λίγα λόγια, το σώμα μας κατάφερε να φτάσει πιο κοντά στο πλήρες αναπτυξιακό του δυναμικό.

2. Ζούμε πολύ περισσότερο

Στις αρχές του 1900, το προσδόκιμο ζωής σε πολλές χώρες ήταν κάτω από τα 50 χρόνια.

Σήμερα, σε πολλές ανεπτυγμένες χώρες ξεπερνά τα 80 χρόνια.

Αυτό οφείλεται σε:

• Εμβόλια
• Αντιβιοτικά
• Καθαρό νερό
• Πρόληψη ασθενειών
• Βελτιωμένες ιατρικές θεραπείες

Οι ειδικοί θεωρούν ότι η αύξηση της μακροζωίας αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της σύγχρονης ανθρωπότητας.

3. Έχουμε πάρει περισσότερο βάρος

Αν και οι άνθρωποι έγιναν ψηλότεροι, έγιναν και βαρύτεροι.

Η αύξηση της διαθεσιμότητας τροφίμων, η καθιστική ζωή και η μειωμένη φυσική δραστηριότητα έχουν οδηγήσει σε υψηλότερα ποσοστά υπέρβαρου και παχυσαρκίας σε σχέση με έναν αιώνα πριν.

Είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική αντίφαση της σύγχρονης εποχής:

Ενώ έχουμε καλύτερη υγεία από πολλές πλευρές, αντιμετωπίζουμε και νέες προκλήσεις που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής μας.

4. Τα μάτια μας δουλεύουν διαφορετικά

Οι επιστήμονες παρατηρούν αύξηση της μυωπίας παγκοσμίως.

Αν και δεν οφείλεται σε γενετικές αλλαγές, η αυξημένη χρήση οθονών, η πολύωρη εργασία σε κοντινή απόσταση και ο λιγότερος χρόνος σε εξωτερικούς χώρους φαίνεται να επηρεάζουν την όραση των νεότερων γενεών.

Πριν από έναν αιώνα, η καθημερινότητα περιλάμβανε πολύ περισσότερη έκθεση στο φυσικό φως και λιγότερες ώρες μπροστά σε βιβλία, υπολογιστές και κινητά.

5. Το σώμα μας κινείται λιγότερο

Πριν από 100 χρόνια, η καθημερινή ζωή απαιτούσε πολύ περισσότερη φυσική δραστηριότητα.

Οι άνθρωποι:

• Περπατούσαν περισσότερο
• Έκαναν χειρωνακτικές εργασίες
• Χρησιμοποιούσαν λιγότερα μηχανήματα

Σήμερα, μεγάλο μέρος της ημέρας περνά μπροστά σε οθόνες ή καθισμένοι σε γραφεία και αυτοκίνητα.

Το ανθρώπινο σώμα παραμένει φτιαγμένο για κίνηση, αλλά η καθημερινότητά μας δεν το απαιτεί πλέον στον ίδιο βαθμό.

6. Ο εγκέφαλός μας δέχεται περισσότερες πληροφορίες από ποτέ

Ένας άνθρωπος του 1926 πιθανότατα λάμβανε σε μία εβδομάδα λιγότερες πληροφορίες απ' όσες βλέπουμε σήμερα σε μία ημέρα.

Κινητά, κοινωνικά δίκτυα, ειδήσεις, ειδοποιήσεις και αδιάκοπη ψηφιακή σύνδεση έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον που ο εγκέφαλος δεν είχε αντιμετωπίσει ποτέ στην ανθρώπινη ιστορία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο εγκέφαλος έχει εξελιχθεί γενετικά, αλλά ότι λειτουργεί σε ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον από εκείνο των προηγούμενων γενεών.

7. Δεν έχουμε αλλάξει τόσο γενετικά όσο νομίζουμε

Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο εντυπωσιακό συμπέρασμα.

Παρότι το σώμα μας σήμερα φαίνεται διαφορετικό από εκείνο πριν από 100 χρόνια, οι επιστήμονες τονίζουν ότι δεν πρόκειται κυρίως για γενετική εξέλιξη.

Ένας αιώνας είναι πολύ μικρό χρονικό διάστημα για να αλλάξει σημαντικά το ανθρώπινο γονιδίωμα. Οι περισσότερες διαφορές που παρατηρούμε οφείλονται στις καλύτερες συνθήκες ζωής, τη διατροφή, την υγειονομική περίθαλψη και την τεχνολογία.

Τελικά, άλλαξε το σώμα ή ο κόσμος γύρω του;

Η απάντηση είναι: και τα δύο.

Το ανθρώπινο σώμα του σήμερα είναι κατά μέσο όρο ψηλότερο, βαρύτερο και ζει περισσότερο από εκείνο πριν από 100 χρόνια. Όμως η μεγαλύτερη αλλαγή ίσως δεν βρίσκεται στο ίδιο το σώμα, αλλά στο περιβάλλον μέσα στο οποίο καλείται να λειτουργήσει.

Από την έλλειψη τροφής περάσαμε στην υπερπροσφορά. Από τις μολυσματικές ασθένειες στις ασθένειες του τρόπου ζωής. Από τη χειρωνακτική εργασία στις οθόνες.

Και αυτό κάνει το ερώτημα ακόμη πιο ενδιαφέρον: αν έχουν αλλάξει τόσο πολλά μέσα σε έναν αιώνα, πώς θα μοιάζει άραγε το ανθρώπινο σώμα σε άλλα 100 χρόνια;

Πηγές

• Μελέτη της NCD Risk Factor Collaboration με δεδομένα από 18,6 εκατομμύρια ανθρώπους για τις αλλαγές στο ύψος κατά τον τελευταίο αιώνα.
• Ανάλυση για τις φυσιολογικές αλλαγές του ανθρώπου τον τελευταίο αιώνα και τον ρόλο της διατροφής και της υγείας.
• Έρευνα για τη μακροχρόνια βελτίωση της υγείας και της ανθρώπινης ανάπτυξης.