Πώς να καταλάβεις αν κάποιος μεγάλωσε σε τοξικό περιβάλλον;
Δεν είναι πάντα εύκολο να καταλάβεις αν ένας άνθρωπος μεγάλωσε μέσα σε ένα τοξικό οικογενειακό ή συναισθηματικά ασταθές περιβάλλον. Πολλοί άνθρωποι δείχνουν λειτουργικοί στην καθημερινότητά τους, όμως κουβαλούν συμπεριφορές και μηχανισμούς άμυνας που δημιουργήθηκαν χρόνια πριν, συνήθως ως τρόπος επιβίωσης.
Η επιστήμη τα τελευταία χρόνια έχει ασχοληθεί έντονα με το πώς η παιδική εμπειρία επηρεάζει τον εγκέφαλο, τις σχέσεις και τη συμπεριφορά στην ενήλικη ζωή. Όταν ένα παιδί έχει βιώσει χρόνια έκθεση σε φόβο, συναισθηματική αστάθεια, υποτίμηση, χειριστικότητα ή παραμέληση, στην ενήλικη ζωή του θα υπάρχουν σημάδια και διάφορα μοτίβα συμπεριφορών.
Τι θεωρείται «τοξικό περιβάλλον»;
Σύμφωνα με έρευνες γύρω από τα λεγόμενα Adverse Childhood Experiences (ACEs), ένα παιδί μπορεί να επηρεαστεί βαθιά όταν μεγαλώνει με:
- συνεχείς φωνές και προσβολές
- συναισθηματική παραμέληση
- φόβο ή αστάθεια στο σπίτι
- γονείς με εξαρτήσεις ή σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα
- χειριστική ή ελεγκτική συμπεριφορά
- σωματική ή λεκτική βία
- έλλειψη ασφάλειας και αποδοχής
Η μεγάλη μελέτη ACE των Centers for Disease Control and Prevention και Kaiser Permanente έδειξε ότι όσο περισσότερες τραυματικές εμπειρίες έχει ένα παιδί, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος για άγχος, κατάθλιψη, δυσκολίες στις σχέσεις και προβλήματα υγείας στην ενήλικη ζωή.
Σημάδια που μπορεί να δείχνουν ότι κάποιος μεγάλωσε σε τοξικό περιβάλλον
1. Ζητά συνεχώς συγγνώμη, ακόμα κι όταν δεν φταίει
Άτομα που μεγάλωσαν σε σπίτια όπου κατηγορούνταν συχνά ή περπατούσαν «σε τεντωμένο σκοινί», μαθαίνουν να απολογούνται διαρκώς για να αποφύγουν συγκρούσεις.
Δεν είναι απλή ευγένεια. Είναι συχνά μηχανισμός επιβίωσης.
2. Δυσκολεύεται να βάλει όρια
Οι έρευνες δείχνουν ότι παιδιά που δεν σεβάστηκαν ποτέ τα προσωπικά τους όρια ως άτομα, συχνά μεγαλώνουν χωρίς να ξέρουν πώς να πουν «όχι».
Έτσι μπορεί:
- να νιώθουν ενοχές όταν βάζουν όρια
- να φοβούνται την απόρριψη
- να προσπαθούν να ευχαριστούν τους πάντες
3. Είναι συνεχώς σε επιφυλακή
Η χρόνια έκθεση σε ένταση μπορεί να κρατήσει το νευρικό σύστημα σε κατάσταση «συναγερμού».
Αυτό ονομάζεται hypervigilance και έχει συνδεθεί με παιδικό τραύμα και χρόνιο στρες.
Στην πράξη, το άτομο μπορεί:
- να αναλύει υπερβολικά τα πάντα
- να φοβάται ότι «κάτι κακό θα γίνει»
- να τρομάζει εύκολα με εντάσεις ή φωνές
- να διαβάζει υπερβολικά τις εκφράσεις των άλλων
4. Δυσκολεύεται να εμπιστευτεί ανθρώπους
Όταν το ίδιο το σπίτι δεν ήταν ασφαλές, η εμπιστοσύνη γίνεται δύσκολη υπόθεση.
Πολλοί ενήλικες που μεγάλωσαν σε τοξικό περιβάλλον:
- κρατούν συναισθηματική απόσταση
- φοβούνται την εγκατάλειψη
- δυσκολεύονται να ανοιχτούν
- περιμένουν ότι αργά ή γρήγορα θα πληγωθούν
Η θεωρία δεσμού (attachment theory) εξηγεί πως οι πρώιμες σχέσεις με τους φροντιστές επηρεάζουν βαθιά τις ενήλικες σχέσεις. John Bowlby
5. Υποτιμά συνεχώς τον εαυτό του
Παιδιά που μεγάλωσαν με κριτική, ειρωνεία ή συναισθηματική απόρριψη συχνά εσωτερικεύουν την ιδέα ότι «δεν είναι αρκετά καλά».
Αυτό μπορεί να εμφανιστεί ως:
- χαμηλή αυτοεκτίμηση
- τελειομανία
- φόβος αποτυχίας
- δυσκολία να δεχτούν κομπλιμέντα
6. Νιώθει υπεύθυνος για τα συναισθήματα των άλλων
Σε πολλά τοξικά σπίτια, τα παιδιά αναγκάζονται να γίνουν «οι ενήλικες» πολύ νωρίς.
Η επιστήμη το ονομάζει parentification, όταν το παιδί αναλαμβάνει συναισθηματικούς ή πρακτικούς ρόλους ενηλίκου.
Αυτοί οι άνθρωποι συχνά:
- κουβαλούν υπερβολικές ευθύνες
- δυσκολεύονται να ξεκουραστούν
- νιώθουν ενοχές όταν βάζουν τον εαυτό τους πρώτο
Αυτό σημαίνει ότι κάποιος είναι «κατεστραμμένος»;
Όχι.
Οι έρευνες δείχνουν επίσης κάτι πολύ σημαντικό: ο εγκέφαλος και η ψυχολογία έχουν μεγάλη δυνατότητα αποκατάστασης μέσα από:
- ασφαλείς σχέσεις
- ψυχοθεραπεία
- συναισθηματική υποστήριξη
- αυτογνωσία
- σταθερό και υγιές περιβάλλον
Η έννοια της neuroplasticity δείχνει ότι ο εγκέφαλος μπορεί να αλλάξει και να επουλωθεί ακόμα και μετά από δύσκολες εμπειρίες.
Το σημαντικότερο που πρέπει να θυμόμαστε
Δεν μπορούμε να ξέρουμε την ιστορία που κουβαλά κάποιος μόνο από τη συμπεριφορά του. Πολλές φορές πίσω από έναν άνθρωπο που φαίνεται «υπερβολικά αμυντικός», «κλειστός» ή «people pleaser», υπάρχει απλώς ένα παιδί που έμαθε να επιβιώνει έτσι και είναι ο τρόπος του να προσαρμόζεται.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου
Περιμένω τα σχόλιά σας και τις δικές σας εμπειρίες!