«Δεν το είχαμε καταλάβει»: Μερικές φορές τα σημάδια δεν είναι εμφανή

Το πρόσφατο περιστατικό στην Ηλιούπολη με τις 17χρονες άνοιξε ξανά μια δύσκολη συζήτηση γύρω από την ψυχική υγεία των εφήβων.

Πώς είναι δυνατόν ένα παιδί να συνεχίζει κανονικά την καθημερινότητά του και κανείς να μην έχει αντιληφθεί τι συμβαίνει μέσα του;

Η αλήθεια είναι ότι η ψυχική δυσφορία στους εφήβους δεν εμφανίζεται πάντα με τρόπο ξεκάθαρο. Και πολλές φορές τα σημάδια δεν μοιάζουν όπως τα έχουμε στο μυαλό μας.

Δεν είναι πάντα ένα παιδί που κλαίει.
Δεν είναι πάντα η πλήρης απομόνωση.
Δεν είναι πάντα μια εικόνα που φωνάζει ότι κάτι δεν πάει καλά.

Πολλοί έφηβοι συνεχίζουν να πηγαίνουν σχολείο, να βγαίνουν με φίλους, να χρησιμοποιούν κανονικά τα social media και να φαίνονται λειτουργικοί στην καθημερινότητά τους. Αυτό όμως δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι καλά ψυχικά.

Σύμφωνα με τον World Health Organization, ένας στους επτά εφήβους ηλικίας 10–19 ετών αντιμετωπίζει κάποια ψυχική διαταραχή, ενώ το άγχος και η κατάθλιψη εμφανίζονται όλο και συχνότερα στις μικρότερες ηλικίες.

Τα σημάδια που συχνά περνούν απαρατήρητα

Οι ειδικοί εξηγούν ότι στους εφήβους η ψυχική πίεση εκφράζεται συχνά διαφορετικά από ό,τι στους ενήλικες. Μπορεί να εμφανιστεί ως:

• έντορα νεύρα ή ευερεθιστότητα
• απομάκρυνση από φίλους ή δραστηριότητες
• συνεχής κόπωση
• αλλαγές στον ύπνο
• αδιαφορία για πράγματα που παλιότερα τους άρεσαν
• πτώση στις σχολικές επιδόσεις
• υπερβολικός χρόνος απομόνωσης στο δωμάτιο
• εκφράσεις απαισιοδοξίας ή παραίτησης

Η Johns Hopkins Medicine αναφέρει ότι οι αλλαγές στη συμπεριφορά, η κοινωνική απόσυρση και η συναισθηματική απομάκρυνση είναι από τα πιο συχνά προειδοποιητικά σημάδια στους εφήβους.

Το δύσκολο όμως είναι ότι πολλά από αυτά μοιάζουν ή παρερμηνεύονται ως “τυπική εφηβική συμπεριφορά”.

Η πίεση που βιώνουν σήμερα οι έφηβοι είναι διαφορετική

Η σημερινή εφηβεία έχει αρκετές διαφορές σε σχέση με προηγούμενες γενιές. Οι έφηβοι μεγαλώνουν μέσα σε μια καθημερινότητα συνεχούς σύγκρισης, έκθεσης και πίεσης.

Τα social media, η ανάγκη αποδοχής, το cyberbullying, η εικόνα σώματος, η σχολική πίεση και η συνεχής αίσθηση ότι πρέπει να “τα καταφέρνουν” επηρεάζουν σημαντικά την ψυχική τους κατάσταση.

Έρευνες δείχνουν ότι η υπερβολική έκθεση στα social media μπορεί να συνδεθεί με αυξημένα επίπεδα άγχους, χαμηλής αυτοεκτίμησης και μοναξιάς στους εφήβους.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το κινητό ή το internet είναι από μόνα τους η αιτία. Συνήθως λειτουργούν περισσότερο ως ενισχυτικοί παράγοντες σε μια ήδη πιεσμένη ψυχολογία.

Και αν δεν υπάρχουν καθόλου σημάδια;

Κάποιες φορές μπορεί πράγματι να μην υπάρχουν εμφανή σημάδια.

Ή τουλάχιστον όχι σημάδια που να προετοιμάζουν το περιβάλλον για κάτι τόσο σοβαρό.

Η American Foundation for Suicide Prevention εξηγεί ότι δεν εμφανίζουν όλοι οι άνθρωποι προειδοποιητικές ενδείξεις πριν από μια κρίση. Κάποιοι συνεχίζουν να φαίνονται λειτουργικοί και κοινωνικοί μέχρι την τελευταία στιγμή.

Αυτό συμβαίνει γιατί πολλοί έφηβοι:

• δυσκολεύονται να εκφράσουν όσα νιώθουν
• φοβούνται ότι δεν θα γίνουν κατανοητοί
• δεν θέλουν να ανησυχήσουν τους γονείς τους
• έχουν μάθει να κρύβουν την πίεση που βιώνουν

Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις όπου η ψυχική δυσφορία δεν είναι σταθερή, αλλά κορυφώνεται ξαφνικά έπειτα από έντονη συναισθηματική φόρτιση ή αίσθηση αδιεξόδου.

Και αυτό είναι σημαντικό να το θυμόμαστε:
Δεν μπορούμε να αντιμετωπίζουμε κάθε τέτοια περίπτωση σαν ένα απλό λάθος των γονιών.

Τι βοηθά πραγματικά;

Δεν υπάρχει τρόπος να ελέγξει κανείς απόλυτα τον εσωτερικό κόσμο ενός εφήβου. Υπάρχουν όμως πράγματα που βοηθούν ουσιαστικά:

• σταθερή επικοινωνία χωρίς πίεση
• ενδιαφέρον χωρίς ανάκριση
• χώρος για έκφραση χωρίς φόβο κριτικής
• ουσιαστική παρουσία στην καθημερινότητα
• έγκαιρη βοήθεια από ειδικό όταν χρειάζεται

Αν εσύ ή κάποιος που γνωρίζεις χρειάζεται ψυχολογική υποστήριξη, μπορεί να απευθυνθεί στη γραμμή παρέμβασης για την αυτοκτονία 1018 ή σε επαγγελματία ψυχικής υγείας.