Πώς επηρεάζει η παιδική σχέση με τους γονείς την ενήλικη ζωή μας;

Δεν επιλέγουμε τους γονείς μας, αλλά κουβαλάμε μέσα μας τη σχέση που είχαμε μαζί τους σε κάθε μας βήμα. Στις σχέσεις μας, στις ανασφάλειες, στις προσδοκίες, στον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας και τον κόσμο. Και όσο κι αν μεγαλώσουμε, υπάρχουν μέσα μας δύο φωνές: αυτή της μαμάς και του μπαμπά. Πότε τρυφερές, πότε αυστηρές, πότε σιωπηλές. 

 Η μητέρα: το πρώτο μας σπίτι

Η μητέρα είναι το πρώτο μας "σπίτι". Όχι μόνο βιολογικά, αλλά και ψυχολογικά.
Ο ψυχαναλυτής Donald Winnicott μίλησε για τη "αρκετά καλή μητέρα": όχι την τέλεια, αλλά αυτή που ανταποκρίνεται με συνέπεια και τρυφερότητα στις ανάγκες του παιδιού. Μέσα από αυτήν τη σχέση, το παιδί μαθαίνει:

• Αν είναι ασφαλές να εκφράζει ανάγκες

• Αν αξίζει να το φροντίζουν

• Αν υπάρχει χώρος για το συναίσθημά του

Όταν αυτή η σύνδεση είναι σταθερή και γεμάτη αποδοχή, γεννιέται ένα βασικό αίσθημα ασφάλειας — το θεμέλιο για σχέσεις εμπιστοσύνης στην ενήλικη ζωή.

 Ο πατέρας: η πρώτη έξοδος προς τον κόσμο

Η πατρική φιγούρα λειτουργεί συχνά ως το πρώτο παράθυρο προς τον έξω κόσμο. Είναι εκείνος που μας "συστήνει" στην κοινωνία, στη δράση, στους ρόλους.
Η παρουσία (ή απουσία) του, η συναισθηματική του διαθεσιμότητα, ο τρόπος που σχετίζεται με το παιδί και με τη μητέρα, όλα γράφονται μέσα μας:

• “Μπορώ να σταθώ μόνος/η μου;”

• “Χρειάζεται να αποδείξω την αξία μου;”

• “Αξίζω προσοχή και επιβεβαίωση;”

• “Πώς είναι η αγάπη όταν είναι αρσενική;”

Επομένως, οι πρώτες εμπειρίες με τον πατέρα μπορούν να επηρεάσουν την αυτοπεποίθηση, τη φιλοδοξία αλλά και την ερωτική μας ζωή, ειδικά στην επιλογή συντρόφου.

Τι αφήνουν πίσω οι γονείς μας και τι κουβαλάμε εμείς

Οι ερευνητές μιλούν για τις "εσωτερικευμένες γονεϊκές φιγούρες": οι φωνές των γονιών μας που συνεχίζουν να ζουν μέσα μας, σαν αυτοματοποιημένα σενάρια:

• Αν μεγάλωσες με αγάπη υπό όρους → ίσως νιώθεις ότι πρέπει να “αποδείξεις” την αξία σου.

• Αν ήσουν αόρατος/η μέσα στην οικογένεια → ίσως αποσύρεσαι ή νιώθεις ότι δεν σε βλέπουν.

• Αν οι γονείς σου σε υπερπροστάτευαν → ίσως φοβάσαι να πάρεις ρίσκα.

Κάθε παιδική εμπειρία γράφει έναν "κανόνα" μέσα μας. Και συχνά τον εφαρμόζουμε ασυνείδητα στις σχέσεις μας, ακόμα κι όταν δεν μας εξυπηρετεί πια και μας δυσκολεύει.

 Σχέσεις ενηλίκων: επανάληψη ή επανόρθωση;

Χωρίς να το συνειδητοποιούμε, πολλές φορές αναπαράγουμε τα πρότυπα σχέσεων που μάθαμε στην παιδική ηλικία:

• Ερωτευόμαστε ανθρώπους που ενεργοποιούν παρόμοια συναισθήματα με τους γονείς μας.

• Μπαίνουμε σε ρόλους: "αυτός που δίνει τα πάντα", "αυτή που δεν ζητάει τίποτα", "ο αόρατος", "η φροντιστής".

• Ψάχνουμε να πάρουμε, έμμεσα, εκείνο που μας έλειψε κάποτε.

Αυτό είναι ένα μοτίβο, το οποίο μοιάζει με καταδίκη. Η διαφορά όμως είναι ότι τα μοτίβα αλλάζουν όταν τα αναγνωρίζεις.

 Τα “στυλ προσκόλλησης” 

Οι ψυχολόγοι Bowlby και Ainsworth ανέπτυξαν τη θεωρία της συναισθηματικής προσκόλλησης (attachment theory). Σύμφωνα με αυτήν, η ποιότητα της πρώτης μας σχέσης (συνήθως με τη μητέρα) επηρεάζει πώς σχετιζόμαστε στην ενήλικη ζωή:

1. Ασφαλές στυλ προσκόλλησης

Μεγάλωσες με φροντίδα και σταθερότητα → έχεις αυτοπεποίθηση και εμπιστοσύνη στις σχέσεις.

2. Αποφευκτικό στυλ

Οι γονείς σου ήταν ψυχροί ή μη διαθέσιμοι → δυσκολεύεσαι να ανοιχτείς και κρατάς αποστάσεις.

3. Αγχωμένο/Ανασφαλές στυλ

Η αγάπη δινόταν με όρους → έχεις φόβο εγκατάλειψης, προσκολλάσαι εύκολα, ζητάς συνεχώς επιβεβαίωση.

4. Αποδιοργανωμένο στυλ

Ζούσες σε ένα περιβάλλον όπου ένιωθες και αγάπη και φόβο → μπλέκεις σε σχέσεις με ένταση και αστάθεια.

Το θετικό είναι ότι το στυλ προσκόλλησής μας δεν είναι μόνιμο. Μπορεί να αλλάξει μέσα από ψυχοθεραπεία, προσωπική εξέλιξη και νέες, υγιείς σχέσεις.

 Μπορείς να εξελιχθείς

Δεν φταις για όσα διδάχτηκες μικρός/ή.
Δεν φταις που πήρες αγάπη με όρους, που έμαθες να ζητάς ελάχιστα, που φοβήθηκες να σταθείς.
Αλλά έχεις ευθύνη και δυνατότητα  να μη μεταφέρεις αυτό το βάρος παρακάτω. Λένε ότι οι γονείς μας έκαναν ό,τι μπορούσαν. Από εκεί και έπειτα, πρέπει να σταματήσουμε να κατηγορούμε για πάντα αυτούς και να προχωρήσουμε.

Κάθε φορά που:

• Επιλέγεις να κάνεις πράγματα που διαφέρουν από το αυτόματο

• Σταματάς να αποδεικνύεις την αξία σου

• Φροντίζεις το παιδί που ήσουν, μέσα από τις πράξεις σου σήμερα…εξελίσσεσαι και γράφεις νέα ιστορία.

 Πηγές & Περισσότερα για το θέμα

Η σχέση που είχαμε με τους γονείς μας παίζει καθοριστικό ρόλο στην προσωπικότητά μας και τον τρόπο που δημιουργούμε σχέσεις ως ενήλικες. Οι επιστήμονες έχουν μελετήσει πολύ τη δυναμική αυτή, μέσα από τη θεωρία της προσκόλλησης, που μας βοηθά να κατανοήσουμε πώς τα πρώτα μας συναισθήματα ασφάλειας ή ανασφάλειας επηρεάζουν όλη μας τη ζωή.

Αν θέλετε να μάθετε περισσότερα ή να διαβάσετε τις βασικές μελέτες που έδωσαν απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα, δείτε τις πηγές παρακάτω:

Βασικές πηγές

• Bowlby, J. (1969). Attachment and Loss: Vol. 1. Attachment. London: Hogarth Press.

• Ainsworth, M., Blehar, M., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of Attachment: A Psychological Study of the Strange Situation.

• Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2007). Attachment in Adulthood: Structure, Dynamics, and Change.

• Karen, R. (1998). Becoming Attached: First Relationships and How They Shape Our Capacity to Love.

• Fraley, R. C., & Shaver, P. R. (2000). Adult romantic attachment: Theoretical developments, emerging controversies, and unanswered questions. Review of General Psychology, 4(2), 132–154.